Slimmer omgaan met risicoverdeling werkt
De aanleg van warmtenetten in Nederland verloopt moeizaam, onder andere door hoge kosten voor eindgebruikers. Daardoor worden geregeld projecten stopgezet, zelfs als hiervoor subsidies zijn verstrekt. De manier waarop de betrokken partijen omgaan met de risicoverdeling in een warmteproject heeft grote invloed op de hoogte van de kosten. Nieuwe Warmte Nu en Stichting Warmtenetwerk hebben samen onderzocht of en hoe dit beter kan.
Dit onderzoek is een cross-sectorale verkenning naar wat kan bijdragen aan snellere realisatie en lagere aanlegkosten voor warmtenetten. Het richt zich op de vraag: leidt anders omgaan met risico’s, en de verdeling daarvan tussen partijen, tot lagere aanleg- en exploitatiekosten en/of andere voordelen voor warmtenetten?
Vergelijking met andere sectoren
De onderzoekers hielden interviews binnen de warmteketen en ondersteunden de uitkomsten met bureauonderzoek en praktijkvoorbeelden. Ze vergeleken de warmtesector ook met andere sectoren, zoals die voor glasvezel, drinkwater en wegenbouw. Ook daar werken publieke en private partijen samen aan collectieve voorzieningen.
De drie belangrijkste inzichten:
- Risico’s zijn divers en vragen maatwerk
Van technische en juridische risico’s tot financiële, organisatorische en omgevingsrisico’s – elk project heeft zijn eigen dynamiek. De onderzoekers pleiten ervoor deze vanaf het begin via een gestructureerde aanpak te benoemen, te classificeren en te verdelen.
- Risicoacceptatie is cruciaal voor succes
Welke risico’s partijen bereid zijn te accepteren blijkt een belangrijke factor voor het slagen van projecten. Dat gaat niet alleen over risico’s durven nemen, maar vooral over bewust omgaan met onzekerheden. Een risicogestuurd contractmodel biedt houvast om risicoacceptatie te integreren in de samenwerking. Dit maakt een gebalanceerde verdeling van verantwoordelijkheden mogelijk, waardoor het risico op faalkosten afneemt.
- Risicoverdeling gaat over afspraken maken én vertrouwen
Om te bepalen hoe partijen risico’s kunnen verdelen is van belang wie deze het meest kan beïnvloeden. Hierbij is classificatie een nuttig hulpmiddel. Voor een evenwichtige verdeling van risico’s zijn een heldere samenwerkingsstructuur, duidelijke afspraken en wederzijds vertrouwen cruciaal. Transparantie in kosten, verantwoordelijkheden en besluitvorming vergroot het draagvlak en voorkomt verrassingen.
Een aantrekkelijke opdrachtgever zijn
Een andere verdeling van risico’s kan partijen helpen een aantrekkelijke opdrachtgever te zijn. Dit bevordert innovatie, risicobeheersing en kostenreductie. Het antwoord op de onderzoeksvraag is dan ook: ja, anders omgaan met risico’s biedt voordelen voor warmtenetten. Dit rapport licht toe hoe partijen dit stapsgewijs kunnen doen. Het staat ook stil bij praktische hulpmiddelen en situaties die signaleren dat nader overleg nodig is. Bijgaande afbeelding benoemt in het kort de aanbevelingen.
Risico’s op nationale schaal
Dit onderzoek richt zich op de risicoverdeling in afspraken tussen individuele partijen bij specifieke projecten. Daarnaast zijn er nog veel onbekende risico’s op landelijke schaal. Het kan lastig, kostbaar en/of tijdrovend zijn om deze op te pakken op het niveau van individuele projecten of partijen.
In verschillende interviews kwamen aspecten naar voren die risicoverdeling en -acceptatie in een complete sector kunnen ondersteunen. Zoals maatregelen van het Rijk die bijdragen aan de reductie van risico’s en maatregelen. Dat maakt het zinvol om op sectorniveau gezamenlijk te inventariseren welke risico’s een aanpak op nationaal niveau vragen om individuele warmteprojecten te helpen versnellen.
Lees het rapport
Bekijk de infographic